Thuisverpleging in België onder Druk
Fraude, onderfinanciering en een sector die kraakt
Auteur: Marieke Uleyn
De thuisverpleging in België bevindt zich op een historisch cruciaal moment. Waar deze sector lange tijd
bekend stond als een stabiele pijler binnen de eerstelijnszorg, tonen recente ontwikkelingen dat de
fundamenten beginnen te wankelen. De combinatie van structurele onderfinanciering, toenemende
administratieve complexiteit, maatschappelijke vergrijzing, personeelstekorten en incidenten van fraude
zet de sector zwaar onder druk.
Thuisverpleegkundigen vervullen een sleutelrol in het mogelijk maken van zelfstandig thuis wonen, het
voorkomen van ziekenhuisopnames en het ondersteunen van chronisch zieke of kwetsbare patiënten.
Toch blijkt dat de realiteit waarin zij werken steeds minder aansluit bij de verwachtingen en noden van
vandaag. De kloof tussen beleid en praktijk wordt groter, en dat laat zich voelen in de kwaliteit,
toegankelijkheid en duurzaamheid van thuiszorg.
Een van de meest urgente problemen is de structurele onderfinanciering van talrijke zorgtaken die wel
degelijk behoren tot de dagelijkse praktijk van thuisverpleging, maar die niet worden opgenomen in de
RIZIV-nomenclatuur. Hierdoor worden deze taken systematisch onbetaald uitgevoerd, ondanks hun
evident belang voor gezondheid en veiligheid.
Niet-vergoede taken omvatten onder meer bloeddrukmetingen, glycemiecontroles, sensorplaatsingen voor
patiënten met diabetes, aerosoltherapie, hulp bij braces of prothesen, medicatietoediening buiten een
psychiatrische context, en het plaatsen van pleisters zoals Durogesic® of Exelon®. Daarnaast worden
heel wat vormen van basiszorg — zoals kleine hygiënische hulp, apotheekbezoeken, het helpen met
digitale toestellen of ondersteuning bij ongelukjes — eveneens niet erkend.
Deze realiteit staat in schril contrast met de stijgende zorgcomplexiteit van de Belgische bevolking.
Vergrijzing, multimorbiditeit en langere thuiszorgtrajecten zorgen ervoor dat verpleegkundigen steeds
meer tijd investeren in taken die officieel niet bestaan binnen het financiële systeem.
Naast de klinische en ondersteunende zorgtaken is er ook de administratieve belasting die jaar na jaar
toeneemt. Zorgregistratie, communicatie met artsen en mantelzorgers, actualisatie van
medicatieschema’s, rapportage aan ziekenfondsen en planning kunnen dagelijks oplopen tot anderhalf uur
of meer.
Deze administratieve druk wordt door veel verpleegkundigen ervaren als verstikkend. Zij staan voor een
paradox: kwaliteit van zorg vraagt tijd, maar de financiële en structurele context beloont net het
minimaliseren van die tijd. Het risico bestaat dat deze spanning leidt tot verschraling van zorg,
verminderde toegankelijkheid en demotivatie binnen het beroep.
De recente grootschalige fraudezaak in West-Vlaanderen schudde de sector en de publieke opinie
wakker. Een zelfstandige thuisverpleegkundige wordt er verdacht van het systematisch factureren van
duizenden fictieve bezoeken, soms tot negentig per dag — een logistiek onmogelijk scenario. De beelden
van in beslag genomen luxevoertuigen en grote geldbedragen zorgden voor publieke verontwaardiging.
Hoewel de verontwaardiging terecht is, getuigt de reactie vanuit de sector vooral van bezorgdheid.
Verpleegkundigen vrezen dat individuele fraudegevallen leiden tot een collectieve straf. Zij benadrukken
dat fraude een uitzondering is en dat de overgrote meerderheid van thuisverpleegkundigen integer en
professioneel werkt. De angst is dat één incident het vertrouwen schaadt in een hele beroepsgroep, wat
kan leiden tot meer wantrouwen, strengere controles en bijkomende administratieve lasten.
Als reactie op de fraudezaak kondigde de overheid nieuwe maatregelen aan, gepland voor 2026. Deze
omvatten een limiet op het aantal dagelijkse verpleegkundige prestaties, verplichte identificatiecontrole
met elektronische identiteitskaarten, en grotere verantwoordelijkheid voor ziekenfondsen in het detecteren
van fraude.
Hoewel deze maatregelen begrijpelijk zijn, heerst er grote bezorgdheid dat ze hun doel voorbijschieten.
Een strikte limiet op het aantal bezoeken per dag houdt onvoldoende rekening met regionale verschillen,
complexiteit van zorg en de variatie in patiëntenprofielen. Verpleegkundigen in landelijke gebieden of zij
die werken met complexe patiënten zouden hierdoor disproportioneel worden benadeeld.
De bijkomende administratieve verplichtingen dreigen bovendien de al hoge werkdruk verder op te voeren.
Verpleegkundigen vrezen dat deze regels, ontworpen om fraude te bestrijden, uiteindelijk de kwaliteit van
correcte zorgverleners zullen ondermijnen.
Thuisverpleegkundigen benadrukken dat zorg wezenlijk menselijk is. Het gaat niet alleen om technische
handelingen, maar om relationele continuïteit, preventie, opvolging van evolutie, signalering van
achteruitgang, communicatie met mantelzorgers, en het creëren van een veilige leefomgeving.
Een kort controlebezoek of een bureaucratische check kan de complexiteit van een thuissituatie
onmogelijk vatten. De sector vreest dat een te sterke focus op controle en kwantificeerbare prestaties leidt
tot een uitholling van deze mensgerichte dimensie.
Verpleegkundigen geven aan dat zij zich steeds vaker gecontroleerd dan gewaardeerd voelen. Dit draagt
bij aan demotivatie en uitstroom in een sector die al kampt met structurele personeelstekorten en lage
instroom van jonge verpleegkundigen.
De uitdagingen waarmee de sector wordt geconfronteerd maken duidelijk dat structurele hervormingen
noodzakelijk zijn. Vanuit de thuisverpleging klinkt al jaren dezelfde oproep: moderniseer de nomenclatuur
zodat ze aansluit bij de realiteit van zorg aan huis. Vergoed alle noodzakelijke prestaties, niet alleen de
handelingen die decennia geleden in lijsten werden vastgelegd. Verminder administratieve lasten en
ontwikkel beleid in dialoog met zorgverleners.
Een toekomstbestendige thuiszorg vraagt om investeringen, vertrouwen, waardering en realistische
verwachtingen.
Het is essentieel dat de sector niet alleen wordt gecontroleerd, maar ook ondersteund en
erkend in haar cruciale rol binnen het Belgische zorglandschap.
De thuisverpleging bevindt zich op een kruispunt. Fraude moet zonder twijfel aangepakt worden, maar de
reactie mag niet leiden tot wantrouwen of een verstikkende administratie die de kwaliteit van zorg
belemmert. Het is belangrijk dat toekomstige hervormingen zowel misbruik tegengaan als correcte
zorgverleners beschermen en waarderen.
De toekomst van de thuisverpleging hangt af van de bereidheid om te investeren in modernisering,
transparantie en mensgericht beleid. Alleen zo kan de sector haar essentiële rol blijven vervullen voor
duizenden patiënten die elke dag rekenen op nabijheid, deskundigheid en menselijke zorg.
Bronnen:
De Morgen; VRT NWS; Focus-WTV; Wit-Gele Kruis; Federatie Vrije Beroepen.
